احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

183

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

كابينه عين الدوله منفصل و بجاى او محمد ولى خان سپهدار اعظم رئيس الوزراء و سعد الدوله وزير امور خارجه خواهد شد ضمنا از طرف پرنس رويس بسليمان ميرزا گفته شد عين الدوله به مؤتمن الملك رئيس مجلس قول داده است كه اگر دموكراتها رأى اعتماد بكابينه بدهند و مثل سابق اتفاق آراء بدست آيد منهم پس از چند روز فرمانفرما را از كابينه معاف خواهم كرد . شاهزاده سليمان ميرزا جواب داد خيلى مشكل است بتوان افراد دموكرات را راضى ساخت بيك كابينهء كه در آن فرمانفرما عضويت دارد رأى بدهند ولى چون پرنس رويس خطرى احساس مىكند سعى خواهم كرد اين بحران به شكل خوشى بر طرف شود به شرطى كه خودتان هم شخصا با بعضى ديگر از وكلاى هم‌مسلك ما مذاكره و آنها را قانع نمائيد و ضمنا از مؤتمن الملك خواهش كنيد قبل از صبح فردا كه جلسه علنى منعقد مىشود با فراكسيون دموكرات داخل گفتگو شده و واسطه مذاكره در باب شرائط آنها با شاهزاده عين الدوله بشوند . نگارنده عين اين اقدام را به عمل آوردم و مؤتمن - الملك قبول كرد كه فردا پيش از انعقاد مجلس با فراكسيون دموكرات تماس بگيرد . ايوان پاخيتونف جنرال قونسول روس شنبه سوم ژوئيه 1915 امروز صبح جلسه پارلمان افتتاح نشد زيرا محتشم السلطنه وزير امور خارجه از طرف دولت بوكلاء اطلاع داد كه در هيئت وزراء تصميم گرفته‌ايم بدون عضويت شاهزاده فرمانفرما قبول مسئوليت نكنيم و چون نمايندگان با بقاء فرمانفرما راضى نميشوند ما هم استعفاى جمعى خود را حضور شاه فرستاديم ضمنا محتشم السلطنه دوسيهء ختم غائله كرمانشاه را تقديم هيئت رئيسه مجلس نمود . امشب اعليحضرت براى مشورت در سرنوشت كابينه فعلى مؤتمن الملك رئيس مجلس شورايملى را بقصر صاحبقرانيه احضار كرد . يكشنبه 4 ژوئيه 1915 مسيو ووستر و قونسول آلمان در فارس به طرف شيراز حركت نمود . امير حشمت نيسارى و آقا سيد جليل اردبيلى از رؤساء حزب دموكرات در سفارت آلمان بديدن مسيوفن كاردرف آمده مدتى راجع ببحران دولت مذاكره كردند . امروز قبل از ظهر مجلس يك كميسيون هشت نفرى با اختيارات تامه تعيين نمود كه راجع بكابينه تكليف قطعى را مشخص كند .